Home >> Magazine >> Rasik
Change Magazine
 

Go to Page << Previous1234Next >>

 
Epaper
 
 
संपत मोरे  सुदाम राठोड  कुठलंबी राजकारणी एकाच माळेचे मणी अस्त्याती...  रमेश पाटील  शेती हीच आमची जीवनशाळा  सर्जनचा   काटा रुतलेला प्रकाश  उत्तर प्रदेशात भारतीयजनता पार्टीने मिळविलेले घवघवीत यश आज देशात आणि देशाबाहेरही चर्चेचा विषय झाले आहे. या चर्चेतले सूर दोन-तीन प्रकारचे आहेत. पहिला सूर म्हणजे, हा पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या करिश्म्याचा विजय आहे किंवा एक प्रकारे ही पंतप्रधानांच्या प्रभावी व्यक्तिमत्त्वाची जादू आहे, त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे गारूड आहे किंवा मोहिनी आहे; इत्यादी. चर्चेतला दुसरा सूर आहे, जातपातींच्या गणिताचा. कोणत्या समाजाची मते कशी फुटली किंवा कशी एकवटली याबद्दलचा. नवे सामाजिक समीकरण, नवी जुळवाजुळव या अंगाने ही चर्चा विविध चॅनेल्सवर अनेकांनी आपापल्या मगदुराप्रमाणे चालविली. आणखी एक सूर मधूनच आळवला जाताना दिसतो तो, भाजपाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष अमित शाह यांच्या अजोड निवडणूक व्यवस्थापन कौशल्याचा आणि रणनीतीचा!   तसाच विचार केला तर हे जे तिन्ही सूर लावले जातात ते समजण्यासारखे आहेत, कारण त्यात अंशत: कमी-अधिक तथ्य हे आहेच. पण यातली कोणतीही एक कारणमीमांसा पूर्णांशाने या अभूतपूर्व विजयाचे वस्तुनिष्ठ विश्लेषण समोर आणत नाही. निवडणुका असोत, परीक्षा असोत, वा युद्ध किंवा एखादी स्पर्धा वा सामना असो; असाधारण यशाची अथवा अपयशाची चर्चा नेहमीच्या गुळमुळीत पद्धतीच्या विश्लेषणातून करता येत नाही. देशाच्या सामाजिक-आर्थिक परिस्थितीचे विद्यमान संदर्भ, बदलती समाज-मानसिकता आणि मतदारासमोर उपस्थित असलेले पर्याय आणि त्यांची गुणवत्ता या सर्व बाबींचा साकल्याने विचार केल्याशिवाय हे विश्लेषण समग्रतेने करता येत नाही.   उत्तर प्रदेश हा देशातला वर्षानुवर्षे मागास राहिलेला प्रदेश आहे, हे या प्रदेशातून निरंतर होत असलेल्या स्थलांतराने वारंवार सिद्ध झाले आहे. व्यापार-उदिमासाठी मारवाडी, शीख अथवा विविध समाजांमधला व्यापारी वर्गही स्थलांतर करत असतोच. शिवाय नोकरीनिमित्त इतरही अनेक जण स्थलांतर करतात. पण उत्तर प्रदेशातून होणारे स्थलांतर सामूहिक स्वरूपाचे आहे, निरंतर होत अालेले आहे आणि वर्षानुवर्षे ते रोखण्याचे प्रयत्नही झालेले नाहीत. हे स्थलांतर होत राहण्याचे मुख्य कारण होते आणि आजही आहे, ते म्हणजे उत्तर प्रदेशची विकासाच्या बाबतीत होत असलेली उपासमार. विकास म्हणजे फक्त गुळगुळीत रस्ते, उंच उंच फ्लायओव्हर्स, मॉल्स आणि मेट्रो नव्हे. संरचनात्मक विकासाच्या या बाबीदेखील महत्त्वाच्या आहेत; पण केवळ तेवढ्याने विकास झाला, असे होत नाही. गेल्या वीस-पंचवीस वर्षांत आकाराला आलेल्या आकांक्षावान भारताच्या विकासाच्या संकल्पनेत एक सर्वंकषता आहे. त्यात रोजगाराच्या नुसत्याच मुबलक संधी नव्हेत, तर रोजगाराशी निगडित विविध पर्यायांच्या संधीही उपलब्ध असायला हव्यात, असाही आग्रह आहे. शिवाय किमानपक्षी डोक्यावर परवडणारे छप्पर देणारा संरचनात्मक विकासही हवा, वाहतुकीच्या, दळणवळणाच्या सुरक्षित साधनांची मुबलकता हवी, आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, खात्रीची कायदा सुव्यवस्था हवी, जिथे जगणं सुरक्षित आहे! नवभारताच्या आकांक्षावान युवकाला बिना-परिश्रम आयतं काही तरी नको आहे. त्या दृष्टीने पाहता बेकारी भत्त्यासारख्या कष्ट करता लाभ देणाऱ्या योजनांचे त्याला मुदलात आकर्षण नाही. पण त्याचबरोबर निरुपायाने शेतीत किंवा परंपरागत व्यवसायात राहावे लागण्याची परिस्थितीजन्य अगतिकताही त्याला नको आहे. आपला कोणताही दोष नसताना परिस्थितीच्या दबावाखाली संपूर्ण भवतालाचाच एक प्रकारे तुरुंग व्हावा आणि त्यात आपल्याला अडकून पडावे लागावे,  म्हैसाळ महाराष्ट्रआणि कर्नाटक राज्याच्या सीमेवरचं छोटंसं गाव. सांगली जिल्ह्यातल्या ‘मेडिकल हब अशी ओळख असलेल्या मिरज तालुक्यातलं. याच गावात स्वाती जमदाडे या सव्वीस वर्षीय विवाहितेचा गर्भपात करताना मृत्यू झाला. तिच्या गर्भात मुलगी होती. आधीही तिला दोन्ही मुलीच होत्या. म्हणूनच अवैधपणे तिचा गर्भ पाडला जात होता. या घटनेनंतर जे समोर आले, ते स्त्री भ्रूण हत्या घडवून आणणारे गुन्हेगारी स्वरूपाचे आंतरराज्य रॅकेट. स्वत:ला माणूस म्हणवणारा प्रत्येक जण या घटनेमुळे हादरून गेला असला, तरीही जुनेच प्रश्न काही नव्या गुंत्यासह पुन्हा चर्चेत आले आहेत.   म्हैसाळची घटना उघड झाल्यावर आठ दिवसांनी घटनास्थळी गेले. सोबत प्रश्नांची गुंतवळ होतीच. ती सोडवून उत्तरं शोधायची होती. ती उत्तरं शोधताना जे काही समोर आलं, ते पुरतं हादरवून टाकणारं होतं. स्वाती आणि प्रवीण या दोघांचं सहा वर्षांपूर्वी लग्न झालेलं. त्यांना स्वरांजली ही साडेचार वर्षांची, तर प्रांजल ही दीड वर्षाची मुलगी. या दोघींच्या पाठीवर स्वातीला पुन्हा दिवस राहिले. पण पुन्हा मुलगीच असेल तर...? या विचाराने आणि घरच्यांना वंशाचा दिवा हवाच असल्याने मनेराजुरी या गावाहून स्वाती प्रवीणसह म्हैसाळला डॉ. बाबासाहेब खिद्रापुरे यांच्या भारती हॉस्पिटलमध्ये आली होती. तिला पोट साफ करायचं होतं. पण तीच नव्हे तिच्यासारख्या कित्येक जणी पोट साफ करण्यासाठी तिथे येत होत्या. मात्र, पोट साफ करताना स्वाती नाहक जिवाला मुकली. तिच्या माहेरच्यांनी तिच्या सासरच्या घरापुढे असलेल्या अंगणातच तिच्यावर अंत्यसंस्कार केले.   डॉ. बाबासाहेब खिद्रापुरे हा होमिओपॅथिक डॉक्टर. मूळचा कोल्हापूर जिल्ह्यातल्या शिरोळ तालुक्यातल्या कनवाड या गावचा. साधारण दहा वर्षांपूर्वी म्हैसाळमध्ये आला. तो खरा होमिओपॅथीचा डॉक्टर, पण बिनबोभाट गर्भपात घडवून आणणारं हॉस्पिटल चालवायला लागला. वस्तुत: त्याच्या या हॉस्पिटलपासून काही अंतरावरच प्राथमिक आरोग्य केंद्र आहे. पण त्याची खिद्रापुरेने कधी फिकीर बाळगली नाही, की शासनाने त्याची कायमची दखल घेतली नाही. नाही म्हणायला त्याच्याविषयी काही तक्रारी नक्कीच आल्या. दोन वेळा आरोग्य विभागाने त्याच्या हॉस्पिटलवर छापेही टाकले, पण छापे टाकणाऱ्या यंत्रणेला आक्षेपार्ह काहीही सापडलं नाही. त्यामुळे एक-दोन नव्हे तब्बल आठ वर्षे हा अर्भकांचा कत्तलखाना खुलेआम सुरू राहिला. याच काळात खिद्रापुरेने एक मोठं जाळं तयार केलं, त्यात केवळ डॉक्टरच नाही, तर औषध विक्रेते, भाजीवाले, रिक्षा- टॅक्सीवाले, बेरोजगार तरुण यांनाही त्याने सामावून घेतलं.   मनेराजुरी या गावापासून म्हैसाळ साधारण ४० किलोमीटर अंतरावर आहे. मनेराजुरी हे तासगाव तालुक्यातलं गाव. तिथेही आसपास हॉस्पिटल आहेत. पण असं असताना स्वाती इतक्या लांब का आली, याचा शोध घेताना हे रॅकेट उघड होत गेलं. रस्त्याच्या बाजूला असलेल्या ओढ्यात प्लास्टिकच्या पिशव्यांमध्ये १९ मृत अर्भकं सापडली, तसं या प्रकरणाचं गांभीर्य यंत्रणेच्या लक्षात आलं. या सगळ्यातली भयावह बाब म्हणजे, डॉ. खिद्रापुरे त्याच्याकडे दूध टाकायला येणाऱ्या गवळ्याकडे प्लास्टिकच्या पिशवीत मृत अर्भक द्यायचा, मग तो गवळी ओढ्यात जाऊन ती पिशवी मातीत गाडायचा. पण हे इथपर्यंत मर्यादित नव्हतं. याचे धागेदोरे पुढे कर्नाटकशी जोडले होते. म्हैसाळपासून केवळ तीन किलोमीटर अंतरावर कर्नाटक राज्य सुरू होतं. पहिलं गाव लागतं, ते कागवाड. याच गावात महामार्गाला लागून आणि चेकपोस्टपासून हाकेच्या अंतरावर डॉ. श्रीहरी घोडके (जो बोगस डॉक्टर असल्याची माहिती सांगलीचे सिव्हिल सर्जन डॉ. संजय साळुंखे यांनी दिली.) याचं सोनोग्राफी सेंटर आहे. एक एकर जागेमध्ये विस्तारलेल्या या दुमजली सोनोग्राफी सेंटरमधून दोन सोनोग्राफी मशीन जप्त करण्यात आल्यात. या सेंटरची विशिष्ट अशी कार्यपद्धती होती. त्यानुसार साधारण संध्याकाळी सातनंतर इथे गर्भवती महिलांची तपासणी करण्यास सुरुवात केली जात असे. अनेकदा गर्भपात केले जात. गर्भाची विल्हेवाट लावण्यासाठी ते गर्भ कुत्र्यांना खायला टाकले जात, अथवा पाठीमागे असलेल्या पाण्याच्या टाकीत टाकले जात. त्यामुळे तपास यंत्रणेला १९ मृत भ्रूण सापडले त्याहीपेक्षा आकडा अधिक मोठा असणार, हे उघड आहे. उद्या समजा रॅकेट उघड झालं तर तपासात अडचणी निर्माण व्हाव्यात, या उद्देशाने महाराष्ट्रातल्या गर्भवतीला कर्नाटकात, तर कर्नाटकातल्या गर्भवतीला महाराष्ट्रात सोनोग्राफीसाठी आणलं जात होतं. अनेकदा कर्नाटकातल्या एखाद्या गावातल्या निर्जन शेतात तात्पुरती झोपडी उभारली जात होती. त्यातच गर्भपात घडवून आणला जात होता.